100 jaar Tuindorp Vreewijk

bron: www.natuurlijkvreewijk.nl

bron: www.natuurlijkvreewijk.nl

Waar bij IkZitopZuid betrokken ondernemers zich inzetten voor Rotterdam-Zuid, daar was het een eeuw geleden de stedelijke elite van reders, cargadoors, industriëlen, zakenlui en bankiers die zich inzette voor de verbetering van het maatschappelijk leven in Rotterdam. De problematiek van het maatschappelijk leven van toen verschilt echter enorm met dat van vandaag. Nu is het de werkgelegenheid, toen richtten de inspanningen zich vooral op verbetering van de huisvesting van de arbeiders, deels als uitvloeisel van nieuwe inzichten in de openbare gezondheidszorg en de openbare hygiëne.

De stichters van Tuindorp Vreewijk, onder leiding van initiatiefnemers K.P. van der Mandele en L. van Ravesteyn, waren sociaal bewogen vermogende particulieren die vanuit hun liberale of christelijke overtuiging een bijdrage wilden leveren aan de verbetering van de leefsituatie van arbeiders. Zij wisten een groot aantal industriëlen ‘op Zuid’ te betrekken bij dit initiatief. Eigenaren van bedrijven waarvan de namen ook nu nog tot de verbeelding spreken, waaronder de Oranjeboom bierbrouwerij, havenbedrijf Thomsen’s, margarinefabriek Van den Bergh’s (het latere Unilever), Pakhuismeesteren, Holland-Amerika Lijn, bank Mees & Zoonen, de Rotterdamsche Droogdok Maatschappij (RDM), de Graan Elevator Maatschappij (GEM, ondermeer gevestigd in de huidige Maassilo) en de Steenkolen Handels-Vereniging (SHV). Zij richtten in 1913 de NV Eerste Rotterdamsch Tuindorp (ERT) op, dat tot doel had: ‘het stichten en exploiteeren van een of meerdere tuindorpen, bezonderlijk ten behoeve van de minder gegoede bevolkingsklasse.’

Wens naar vrede
Door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog verslechterde de economische situatie en kon men de woningen niet in eigen beheer bouwen. Om gebruik te kunnen maken van rijkssubsidie in het kader van de Woningwet, werd op 8 juni 1916 de NV Maatschappij voor Volkswoningen Vreewijk opgericht. Uit de keuze van die naam bleek eens te meer de sociale bewogenheid van de initiatiefnemers. Om uitdrukking te geven aan hun diepe wens naar vrede, gaven zij hun tuindorp de naam Vreewijk mee.

Hun ambitie reikte veel verder dan het tot stand brengen van dit ene tuindorp. Bij het 50-jarig bestaan van Tuindorp Vreewijk in 1966 onthulde Van der Mandele zelf een gedenksteen waarop een passage staat vermeld uit zijn toespraak bij gelegenheid van de officiële opening van de eerste woning in 1918:

Het wil vóór alles geven een woning die noodt tot blijven en daardoor rust geeft. Dat moet vanzelf leiden tot bezonkenheid en tot werkelijk geluk. Zo moge hier een tuinstad verrijzen, waarin een meer harmonisch leven voor de stedeling mogelijk wordt. Wij hopen vurig, dat het zal zijn het eerste deel van een groene gordel, die zich slingeren zal om heel onze stad, haar sierend met nieuwe schoonheid en kracht.’

Bijzonder icoon
Nu, weer 50 jaar later, is Tuindorp Vreewijk nog steeds een geliefde, vredige plek in Rotterdam, waar bewoners rust vinden in een vaak onrustige wereld. Een tuindorp dat sinds 16 februari 2012 door de Rijksoverheid is aangemerkt als beschermd stadsgezicht en waarvan in 2014 ook nog 284 woningen tot Rijksmonument en 7 bijzondere panden en complexen tot Gemeentelijk monument zijn verklaard. Rotterdam beschikt met Tuindorp Vreewijk dan ook over een bijzonder icoon.

Alhoewel Tuindorp Vreewijk door de stichters was bedoeld voor arbeiders, waren onder de eerste bewoners veel ambtenaren en onderwijzers. Inmiddels behoort ook Tuindorp Vreewijk tot het gebied waarvoor in 2010 door het Rijk het Nationaal Programma Rotterdam Zuid in het leven is geroepen. Je zou daarom kunnen zeggen dat in de loop van een eeuw Tuindorp Vreewijk uiteindelijk huisvesting is gaan bieden aan de beoogde doelgroep.

Feiten
Enkele sociaal-maatschappelijke kenmerken van het huidige Tuindorp Vreewijk zijn (bron: gebiedsplan Feijenoord 2014-2018)

  • relatief veel ouderen met een laag inkomen die langer zelfstandig moeten blijven wonen
  • hoge schooluitval (17%)
  • helft bewoners heeft geen werk en veel bewoners hebben een uitkering
  • onderhoud van tuinen en openbaar groen verslechtert
  • onveiligheid (verlichting achterpaden)
  • veranderende samenstelling van de bevolking

Historisch erfgoed
Achterliggende gedachte bij het opstellen van het programma voor de viering van het 100 jarig bestaan is om Tuindorp Vreewijk weer onder de aandacht te brengen. In 2016 viert Rotterdam ook 75 jaar wederopbouw. Terecht staat de stad stil bij wat er na het bombardement van 14 mei 1940 is gepresteerd om van Rotterdam een moderne stad te maken met bijzondere architectuur. Tijdens die wederopbouw werden niet alleen de gaten gevuld die het bombardement in het centrum van de stad achterliet, maar vielen ook verschillende andere historische gebouwen ten prooi aan de sloophamer. Zelfs in 1990 werd de Oranjeboom bierbrouwerij aan de Oranjeboomstraat nog gesloopt.

Op den duur werd er voorzichtiger omgesprongen met ons historisch erfgoed, getuige bijvoorbeeld het behoud van het hoofdkantoor van de Holland-Amerika Lijn en het Entrepotgebouw. Twee iconen uit dat erfgoed zijn de Van Nelle fabriek en de Hef. Met het samenvallen van de viering van 75 jaar wederopbouw en 100 jaar Tuindorp Vreewijk, wordt het tijd dat Rotterdam zich ervan bewust wordt dat de stad met Tuindorp Vreewijk over een derde icoon beschikt. Het is onze ambitie om met het programma ter viering van 100 jaar Tuindorp Vreewijk een bijdrage te leveren aan die bewustwording.

Programma 100-jarig bestaan
Het programma omvat een boeiende opsomming van uiteenlopende evenementen, waaronder:

  • Symposium ‘Tuindorpen, een eeuw later’ (onderdeel van de Architectuur Biënnale 2016)
  • Tentoonstelling Vreewijk 100 jaar
  • De Vreewijk-onderscheiding
  • Tuindorp Vreewijk aan tafel
  • Hotel Vreewijk, een bijzondere theatervoorstelling, met de wijk als decor, uitgevoerd samen met bewoners, door Theater Walhalla en het Rotterdams Wijktheater
  • Sportdag voor de jeugd en de scholieren uit Tuindorp Vreewijk, met clinics door bekende sporthelden.

Na het jubileumjaar verschijnen er een boek en een film over 100 jaar Tuindorp Vreewijk. Het gehele programma is te vinden op www.natuurlijkvreewijk.nl/vreewijk100jaar

 

Categorieën: Archief Bookmark the permalink. Geef jouw reactie

Laat een reactie achter

Je e-mail adres blijft prive. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>